“Wat zou er gebeuren als we gewoon weer eens gaan maken?"

portret foto Xander Zwiers

Xander Zwiers studeerde in 2026 af aan de Master Kunsteducatie.

Wat zou er gebeuren als we gewoon weer eens gaan maken?

Wie ben jij als kunsteducator?

Ik ben een motivator en een verbinder. Ik ga mijn eigen gang, maar verlies niet de verbinding met anderen. Iedereen doet tegenwoordig vooral zijn eigen ding, en juist daarom denk ik dat die verbinding belangrijk is. Ik wil het kunstveld en het onderwijsveld bij elkaar houden, en ik help anderen zichzelf te ontdekken op artistiek en cultureel gebied zonder hun context kwijt te raken. Ik ben in mijn loopbaan meegegroeid met het onderwijs. Les geven op het HBO past voor nu het beste bij mij, want het gaat daar met name over zelfontdekking: wie ben je?

Waarom koos je voor deze master?

Er waren twee redenen. Ik geef les op het HBO en daar willen ze zo veel mogelijk docenten met een master. Ik was ooit tweedegraads, ben inmiddels eerstegraads, en ik wil mezelf blijven ontwikkelen. Stilzitten doe ik niet graag en ik wil altijd blijven leren, zeker over kunst en educatie. Ik woon in Deventer en koos na gesprekken met andere opleidingen voor Groningen, omdat ik daar mijn eigen onderzoeksvraag kon stellen. Die draaide om iets wat ik poëtisch noem: hoe kan kunst je hoofd zacht houden? De hedendaagse maatschappij is te snel en druk en alles moet. Ik heb daar zelf twee keer een burn-out aan overgehouden. Kunst helpt mij beelden te vinden voor wat ik niet in woorden kwijt kan, en daarin is geen goed of fout.

Hoe is je visie op kunst(educatie) veranderd?

Verdiept, meer dan veranderd. Het onderwijs in het algemeen verandert in de kern weinig: taal en rekenen krijgen de meeste aandacht en we vergeten dat kunsteducatie kinderen de ruimte geeft om te spelen. Ik heb veel leerlingen gezien die daar veel aan hadden. De master gaf me theorie die ik niet kende of was vergeten, en de kans om me steviger te wortelen in mijn positie als kunsteducator. Zo weet ik beter wat ik wil uitdragen binnen een systeem dat alles wil beoordelen en veroordelen. Wat zou er gebeuren als we gewoon weer eens gaan maken?

Dat is ook wat ik in mijn onderzoek heb uitgeprobeerd. Drie maanden lang, van september tot en met december, maakte ik elke dag een tekening. Ik vroeg online wie wilde meedoen en binnen vierentwintig uur had ik zestig aanmeldingen. Er was dus duidelijk een behoefte. Uiteindelijk bleven er dertig deelnemers over die de hele maand november elke dag een tekening hebben gemaakt, met ook elke week een evaluatie. Opvallend was dat dezelfde energie en dezelfde soort lijnen terugkwamen, alsof iedereen zich op dezelfde manier tot de wereld verhield en dat op papier probeerde te vertalen. Als kunstenaar zit je in je eentje in een atelier. In een kleine groep praten over al die tekeningen leverde veel op. Het project resulteerde in twee boeken, achtentwintig grote posters en veertien werken bij mijn afstuderen.

Welke inzichten neem je mee in je vervolgstappen?

Ik wil nog lang lesgeven, maar ik vind het beoordelen van studenten steeds ingewikkelder worden. Daarom wil ik buiten het reguliere onderwijs een praktijk vormgeven voor mensen die in deze verharde maatschappij moeite hebben mee te komen, onder wie neurodivergente mensen, met wie ik veel affiniteit heb. Daar ga ik verder onderzoek naar doen om mezelf te positioneren. Ik zie in het hbo dat er steeds meer regels komen en dat het cognitiever wordt. Subjectiviteit verdwijnt, ook in de kunstwereld, terwijl we subjecten zijn en geen objecten. Vergeten we niet dat er een mens achter het maken zit?


Wat heeft de master jou nog meer gebracht?

Samenwerking, binnen en buiten de opleiding. Ik heb veel connecties opgebouwd met organisaties in en om Groningen en zie dat steeds meer bedrijven zich cultureel in de maatschappij begeven. Wat mij het meeste heeft geholpen, is dat je de opleiding echt met z’n allen doorloopt. We organiseerden zelf wekelijkse calls om bij te kletsen over waar we tegenaan liepen. Anders draai je in je eigen loopje. Docenten van buiten gaven inzicht in hoe anderen in de praktijk werken, en medestudenten uit andere vakgebieden brachten meerstemmigheid. Het tweede jaar bracht me het meest, het jaar van het onderzoek. Hoe doe je onderzoek en hoe schrijf je erover? Daardoor kreeg ik plezier in schrijven.

Wie zou je deze master aanbevelen?

Aan iedereen die nieuwsgierig is naar zichzelf in het culturele veld en affiniteit heeft met kunstonderwijs in de breedste zin, breder dan regulier onderwijs: hoe zet je kunst in het sociale domein? Je leert veel over jezelf en over waar je tegenaan loopt. Leeftijd maakte totaal niet uit.

Lees hier meer over de Master Kunsteducatie