Dorothea van der Meulen neemt na zeventien jaar afscheid als directeur

Na zeventien jaar neemt Dorothea van der Meulen afscheid van Academie Minerva. Als langstzittende directeur van een kunstacademie in Nederland speelde zij een sleutelrol in de ontwikkeling van Minerva tot de internationale en maatschappelijk betrokken academie die het vandaag is. Haar vertrek valt samen met de vorming van het nieuwe cluster Kunst, Ontwerp & Ruimte binnen de Hanze, met Ingeborg Walinga als directeur.

Speciaal voor deze gelegenheid schreef kunstenaar en schrijver Dinnis van Dijken een beschouwend verslag van de avond en van Dorothea’s jaren als directeur. In zijn tekst lees je meer over het vaak onzichtbare werk dat nodig is om de eigenheid van kunstonderwijs te bewaken binnen een grote organisatie. 

Zeventien jaar Dorothea van der Meulen als boegbeeld van Academie Minerva 

Door Dinnis van Dijken

Een kunstacademie is niet eenvoudig te plaatsen als instituut; ze beweegt zich binnen onderwijsstructuren, maar verzet zich tegen opgelegde regels. Binnen de Hanze wordt gesproken over roosters, vierkante meters en regelgeving die gelijkmatig moeten worden toegepast over alle scholen die onder haar hoede vallen. Maar dan is er Dorothea, die bijvoorbeeld aan Henk Pijlman, Annemarie Hannink of aan een hele rits directeuren van andere Hanze afdelingen moet uitleggen dat die logica vaak niet toepasbaar is op ateliers of werkplaatsen, en dat kunstonderwijs per definitie onvoorspelbaarder is dan andere disciplines. Het betekent dat zij voortdurend uitzonderingen aan het verdedigen was in een veld waarin standaardisering de norm is. Maar dat zijn geen verhalen die studenten of medewerkers meekrijgen. Het zijn ook geen verhalen die snel applaus opleveren. Ze vormen echter wel het fundament waarop de zichtbare dingen rusten en die ervoor zorgen dat Academie Minerva haar unieke identiteit met al haar eigenaardigheden kon behouden. Wat op het afscheidsfeest van Dorothea van der Meulen steeds terugkeerde, soms expliciet, vaker tussen de regels, was hoeveel werk het kost om die spanning niet te laten ontsporen. Hoeveel gesprekken er nodig zijn, hoeveel lobby, hoeveel uitleg, hoeveel partijen aan haar deur kloppen en hoeveel keer opnieuw positioneren.   

Zeventien jaar is een lange tijd om directeur te zijn, en zodoende is er in die tijd veel veranderd, zowel binnen als buiten de academie. Lieselot van Damme is misschien hier het mooiste voorbeeld van, zij was als toenmalig student de VJ bij Dorothea’s eerste toespraak, en gaf nu een toespraak als directeur van Kunstpunt Groningen. Dorothea nam de leiding over Academie Minerva in een tijd waarin weinig stabiel was. Na de financiële crisis van 2008 en het verdwijnen van vangnetten voor kunstenaars was het kunstenaarschap in transitie en veranderde het werkveld snel. Daarmee moest ook het kunstonderwijs mee veranderen, dat terwijl Dorothea zelf geen achtergrond in de kunst had, en daarmee geen vanzelfsprekende inbedding in het veld of op de academie. Dat is iets waarover zij altijd open was, en wat haar tegelijkertijd een open blik gaf op de rol die een kunstacademie in een groter geheel kan spelen. Tijdens haar aanstelling opende ze de academie voor meer internationale studenten, stimuleerde ze samenwerking tussen verschillende instellingen en opleidingen, bracht de eindexamenexpositie onder andere naar Scheemda en de Niemeijerfabriek, en speelde een sleutelrol in het opzetten en verstevigen van kenniscentra, waarin ze probeerde ongehoorde stemmen een stem te geven. 

Die manier van denken werd die avond ook verbeeld in het werk dat aanwezig was. In Framework van Jildau Nijboer fungeerden deuren rond het Hereplein als kaders van overgang; plekken tussen binnen en buiten, tussen wat geweest is en wat nog kan ontstaan. In de installatie van Seandy Achthoven lag de nadruk op verstaanbaarheid en ontmoeting. Bewegen, aarzelen en ongemak werden daar geen obstakels, maar voorwaarden voor contact. Het kunstenaarsduo ZOLT bracht met hun ecologisch en folkloristisch geïnspireerde werk een ander soort kennis binnen, waarin zorg voor landschap, geschiedenis en vrouwelijke kracht samenkomen. Al deze kunstwerken waren geen illustraties van beleid of afscheid, maar verbeeldingen van een houding die Minerva onder Dorothea bleef cultiveren: ruimte laten voor verbinding tussen disciplines, stemmen en werelden. 

Sieta Maring (hoofd Docent Beeldende Kunst en Vormgeving) gaf tijdens haar toespraak treffend aan dat een kunstacademie ook een kwetsbaar instituut is, dat iemand nodig heeft met een lange adem en een koel hoofd. Iemand die strijdbaar genoeg is om een academie met een geschiedenis van meer dan tweehonderd jaar in woelige tijden overeind te houden. Want op alle niveaus binnen zo’n instelling spelen ego’s, eigen belangen en uiteenlopende eigenaardigheden een rol. Dan heb je iemand nodig die verbindingen weet te leggen, rustig en in evenwicht blijft. Iemand die met alle partijen in gesprek blijft, en dat deed Dorothea. Meerdere keren viel het woord crisis, waarvan er genoeg waren in de afgelopen zeventien jaar, maar zonder drama. Eerder als iets dat zich aandiende en vroeg om rust, om afweging, om samen te blijven kijken. Hetzelfde gold voor maatschappelijke spanningen, voor vragen rondom inclusie, geopolitiek en polarisatie. Niet alles kan meteen opgelost worden, maar niets kan genegeerd worden. Zoals Dorothea zelf in haar toespraak aangaf, is zij niet iemand die veel terugblikt, maar iemand die vooruit blijft kijken. Misschien is dat ook waarom velen die aan het woord kwamen haar het woord boegbeeld lieten vallen: iemand die alle wind te verduren krijgt, vooruit blijft kijken en toch blijft staan. 

Hoewel zij stopt als directeur van Academie Minerva, blijft Dorothea de komende periode verbonden aan de Hanze. Tot haar pensionering later in 2026 gaat zij als programmadirecteur aan de slag bij het nieuwe cluster, waar zij een brug slaat tussen het kenniscentrum Kunst & Samenleving en kenniscentrum NoorderRuimte – het kenniscentrum waarvan zij de afgelopen tien jaar al directeur was. Daarnaast wordt zij voorzitter van de Raad van Toezicht van cultuurhuis De Nieuwe Kolk in Assen.  

Namens het hele team van Academie Minerva bedanken we haar voor al haar harde werk, haar tomeloze inzet en haar visie. We gaan haar heel erg missen en wensen haar veel succes bij haar werkzaamheden als programmadirecteur bij de beide kenniscentra.